Kako pobijediti duvansku zavisnost i apstinencijalni sindrom: savjeti za odvikavanje od pušenja

Šta su psihoaktivne supstance?

Psihoaktivne supstance su one koje, unesene u organizam, mijenjaju funkcije mozga i ponašanje. Prema definiciji Svjetske zdravstvene organizacije, one djeluju na centralni nervni sistem i uzrokuju osjetne promjene u doživljaju. Uklanjanjem ovih supstanci javljaju se simptomi poznati kao apstinencijalni sindrom.

Duvanska zavisnost kao bolest

Duvanska zavisnost je priznata bolest po međunarodnim klasifikacijama SZO i Američkog psihijatrijskog udruženja. U Srbiji se dnevno popuši oko 73 miliona cigareta, što godišnje iznosi potrošnju od oko 1,8 milijardi evra. Pušači teško prestaju sa ovim porokom, uprkos svjesnosti o štetnosti cigareta po zdravlje. Za to je kriva nikotinska zavisnost koju izaziva nikotin, supstanca koja djeluje na nikotinske receptore u centralnom nervnom sistemu.

Uticaj nikotina i cigaretnog dima

Nikotin može ubrzati mentalne procese, smanjiti anksioznost i poboljšati fizičke sposobnosti, što dovodi do ponovne potrage za njim. Osim nikotina, duvanski dim sadrži ugljen-monoksid i stotine kancerogenih i iritantnih supstanci. Psihička zavisnost dominira u ovoj bolesti, a pušenje se smatra jednom od najsnažnijih zavisnosti, odmah poslije heroina.

Kriterijumi za klasifikaciju pušača kao zavisnika

Zavisnik je onaj ko ima jaku potrebu za cigaretom bez obzira na okolnosti, čije je ponašanje uslovljeno nikotinom, i ko ne može da se odupre pušenju iako zna za štetu po zdravlje.

Mehanizmi psihičke zavisnosti

Psihička zavisnost podrazumijeva potrebu za stalnim ili povremenim uzimanjem nikotina radi zadovoljstva ili otklanjanja nelagodnosti. Razvija se složeni ritual pušenja koji uključuje karakteristične pokrete i ponašanja, a bez cigarete pušač doživljava nemir i nezadovoljstvo.

Apstinencijalni sindrom i njegovi simptomi

Kada pušači prestanu sa pušenjem javljaju se simptomi apstinencijalne krize: jaka žudnja za cigaretom, promjenljivo raspoloženje, anksioznost, depresija, usporen rad srca, smanjena koncentracija i stalni osjećaj gladi. Ovi simptomi mogu trajati od nekoliko dana do nekoliko mjeseci i predstavljaju značajnu prepreku u odvikavanju.

Metode odvikavanja: supstitucija nikotinom

Za ublažavanje apstinencijalnih simptoma koristi se terapija supstitucijom nikotinom (NRT) koja uključuje flastere, žvake, lozenge, sprejeve i inhalere sa nikotinom. Cilj je zamijeniti nikotin iz cigareta kako bi se smanjila potreba za pušenjem i olakšao proces odvikavanja. U Srbiji su dostupni flasteri i žvake u slobodnoj prodaji.

Statistika uspjeha u ostavljanju pušenja

Samo jedna trećina pušača pokuša da ostavi duvan bez pomoći, od čega 30% izdrži najmanje dva dana. Sa stručnom pomoći, stopa uspjeha se povećava, ali mnogi pokušaji su neophodni. U prosjeku, polovina pušača uspije poslije pet do sedam pokušaja tokom pet do deset godina.