Sve što treba da znate o lumbalnoj punkciji: postupak, analiza likvora, komplikacije i kontraindikacije

Šta je lumbalna punkcija?

Lumbalna punkcija je dijagnostičko-terapijska procedura koja podrazumijeva uvođenje igle u spinalni kanal radi uzimanja cerebrospinalne tečnosti, poznate kao likvor. Ovu metodu uveo je Heinrich Quincke 1891. godine za smanjenje intrakranijalnog pritiska u slučajevima meningitisa. Likvor je bistra, bezbojna tečnost koja okružuje mozak i kičmenu moždinu, štiteći ih mehanički i regulišući intrakranijalni pritisak, a takođe ima ulogu u metabolizmu i hormonskoj regulaciji preko hipofize.

Lumbalna punkcija se izvodi u lumbalnom dijelu kičme, najčešće ispod drugog lumbalnog pršljena kod odraslih. Pacijent može biti u bočnom ležećem položaju savijen u fetalni položaj ili u sedećem, nagnut prema naprijed, što olakšava pristup i lokalizaciju intervertebralnih prostora. Nakon dezinfekcije, igla se uvodi u subarahnoidalni prostor gdje se uzima uzorak likvora.

Zašto se radi lumbalna punkcija?

Najčešći razlog izvođenja lumbalne punkcije jeste uzimanje likvora radi analize u dijagnostici meningitisa, neuroloških bolesti i sistemskih poremećaja koji utiču na mozak i kičmenu moždinu. Pored dijagnostike, ova procedura se koristi i terapijski za primjenu antibiotika, anestetika ili hemioterapije, kao i za snižavanje povišenog intrakranijalnog pritiska u stanjima poput hidrocefalusa.

Koje su moguće komplikacije?

Najčešće komplikacije su glavobolja koja se javi kod oko 25% pacijenata, često praćena mučninom i povraćanjem, obično nekoliko sati do dva dana nakon procedure. Mogući su i bolovi u lumbalnoj regiji te krvarenje na mjestu uboda. Retko može doći do epiduralnog krvarenja ili hernijacije mozga, posebno kod postojanja tumora ili visokog intrakranijalnog pritiska, zbog čega se prije punkcije može raditi MRI ili CT.

Kontraindikacije lumbalne punkcije

Postoje određene kontraindikacije koje uključuju infekciju kože na mjestu uboda, povišen intrakranijalni pritisak uz tumorske mase, poremećaje koagulacije, nizak broj trombocita (ispod 50000), povišen INR (iznad 1,4), aktivno krvarenje kao i kardiopulmonalnu nestabilnost pacijenta.

Analiza likvora

Analiza likvora obuhvata ispitivanje njegove boje, nivoa proteina, šećera, prisustva mikroorganizama, broja belih krvnih zrnaca i eventualnog prisustva kancerogenih ćelija. Normalan likvor je bezbojan, dok promjene boje mogu ukazivati na krvarenje ili infekciju. Povišeni proteini i leukociti sugerišu inflamaciju ili infekciju. Šećer je obično snižen kod bakterijskog meningitisa, dok prisustvo tumorskih ćelija može ukazivati na malignitet.

Lumbalna punkcija ostaje jedna od najvažnijih i najčešće korišćenih invazivnih procedura u kliničkoj praksi, ključna za dijagnostiku brojnih neuroloških i sistemskih bolesti, kao i za određene terapijske indicije.